Thiết kế các phòng quần chúng sử dụng (P2)

1. Phòng khán giả (khán phòng)
Phòng khán giả là những phòng tập trung đông người, mà hoạt động chủ yếu là để ngồi xem biểu diễn. Đôi tượng xem là màn ảnh hoặc sân khấu. Khán giả được ngồi trên ghế ngồi và được tập hợp thành các khu ghế ngồi. Giữa các khu ghê ngồi là các lối thoát. Tỷ lệ các lôi thoát thường là 0,29 – 0,34 tổng diện tích sàn phòng khán giả (cụ thể được xác định theo yêu cầu về tính toán thoát người). Để xác định diện tích phòng khán giả người ta thường căn cứ vào sức chứa hợp lý và những chỉ tiêu diện tích dành cho một chỗ ngồi (chỉ tiêu diện tích riêng). Nếu phòng khán giả có bục sân khấu nhỏ hơn 3m, diện tích phòng khán giả là diện tích bao gồm tất cả (phòng xem và sân khấu). Nếu phòng
khán giả có sân khâu độ sâu lớn hơn 3,6m và có cửa sản khâu, thì diện tích phòng khán giả chỉ tính đến bục hay cửa sân khấu. Còn phần sân khấu tính theo tiêu chuẩn diện tích riêng. “Chỉ tiêu diện tích riêng” quy định cho các loại phòng khán giả như sau:
• Nếu sức chứa phòng nhỏ hơn 600 chỗ, thì lấy 0,75 – 0, 85m2/chỗ.
• Nếu sức ebíta của phòng 600 – 1200 chỗ: 0,7 – 0,75m2/chỗ.
• Nếu sức chứa tủa phòng lổn hơn 1200 chỗ: 0,65 – 0,7rrr/chỗ.
Khi thiêt kê các phòng khán £’ả phải đặc biệt chú ý đồng thời đến bốn yêu cầu nhìn tốt, nghe rõ, thoát người an toàn, thẩm mỹ nội thất cao. Tuy nhiên, riêng hai tiêu chuẩn đầu có thể phân làm ba loại tiêu chí uu tiên:
• Nhìn rõ, nghe rõ: rạp chiếu bóng, hội trường…
® Nhìn rõ, nghe hay: câu lạc bộ, nhà hát…
• Nghe hay: phòng hòa nhạc.
Thiết kế hình dáng phòng khán giả là một công việc rất quan trọng, thiết kê không tốt, chất lượng âm và nhìn rõ sẽ không tốt, nhiều khi không sửa sai được vì quá tốn kém.
Hình dáng phòng tốt về mặt âm thanh phải đạt được những nhu cầu sau đây:
1- Tận dụng dược năng lượng âm thanh có ích trong phòng (h.H.2.7)
• Đối với âm trực tiếp: vì âm trực tiếp tắt dần rất nhanh, tỷ lệ nghịch vối bình phương khoảng cách nên cần rút ngắn quãng đường lan truyền, không để âm trực tiếp phải vượt qua chướng ngại, vượt qua đầu khán giả nhằm không gây tổn thất vô ích trên đưòng lan truyển. Hình dáng phòng khán giả phải phù hợp với tính định hưống của nguồn âm.
• Đối với ăm phản xạ: tận dụng triệt đê năng lượng âm phản xạ bô sung cho âm trực tiếp trong vòng 50ms (milimét giây) đến sau âm trực tiếp để tăng độ rõ và độ to mà không gây hiện tượng tiếng dội.
2- Chất lượng âm ở mồi chỗ ngồi trong phòng dều gần như nhau
Tạo được chất lượng âm đồng đều trong phòng là kết quả tổng hợp của
nhiều giải pháp xử lý kiến trúc: thời gian âm vang, bố trí hệ thống tăng
âm thậm chí cả cấu tạo nền dốc. Sau đây xin xét hai yếu tô” liên quan đến
hình dáng phòng:
a) Trường âm phải phân bô đều: trưóc hết mức âm ổn định tại mọi điểm trong phòng phải xấp xỉ bằng nhau. Những vùng chỗ ngồi xa nguồn
âm, mức âm trực tiếp không đủ, phải áp dụng những giải pháp hợp lý đưa âm phản xạ ra phía sau tăng cường cho âm trực tiếp, Tránh hiện tượng có những vùng trắng không có phản xạ âm (h.II.2.7). Nền dôc bậc tốt hơn nền dốc thoải trong vấn đề này.
Cô’ gắng tránh sứ dụng những mặt tường, trần lồi lõm ró diện tích vì chúng dễ tạo ra tiêu điểm âm và âm phản xạ chỉ men tường rất bất lợi về phương diện âm. Tuy nhiên những hốc lõm, khối lồi nhỏ lại có thể được sử dụng để hút âm hay khuêch tán âm rất hiệu quả (h.II.2.8, h.II.2.9).
b) Khối lượng và cấu trúc âm phản xạ tại mọi chỗ ngồi phải xấp xỉ bằng nhau: thường những chỗ ngồi phía trưóc nghe âm rất khô do thiếu âm phản xạ. Phải lưu ý thích đáng vùng này bằng sự hỗ trợ của trần, các mảng tường bên gần sân khấu.

Thiết kế các phòng quần chúng sử dụng (P2) 1

Hình 11.2.7: Hình thức kiến trúc khán phòng, thính phòng

3- Tránh hiện tượng hại do hình dáng phòng gây ra
a) Hiện tượng tiêu điểm âm (điểm I trong hình II.2.9): tiêu điểm âm làm cho trường âm phân bố không đều; ở vùng tiêu điểm âm, nghe âm gián đoạn, mơ hồ; ở vùng khác lại có hiện tượng tiếng dội rất khó nghe,tạo cảm giác như trong phòng có nhiều nguồn âm không trùng khớp.
Mặt cong lõm trên trần nguy hiểm nhất khi bán kính cong bằng chiều cao của phòng, khi đó tiêu điểm âm rơi đúng vào vùng chỗ ngồi của khán giả; nếu bán kính cong bé hơn hai lần chiều cao của phòng thì tiêu điểm âm ít nguy hiểm hơn.
b) Hiện tượng tiếng dội: hiện tương tiếng dội xuất hiện trong phòng là do âm phản xạ từ một bề mặt nào đó đến chậm quá 50ms mà cường độ âm còn ở trên giới hạn cho phép, làm cho âm nghe đứt quãng hay nhại lại, khó phân biệt rõ âm tiết.
Trong phòng khán giả có thể nhận biết được những yếu tố có khả năng gây ra hiện tượng tiếng dội. Những vùng đánh dấu trong mặt cắt và mặt bằng của hình II.2.9 là những vùng có khả năng làm xuất hiện hiện tượng tiếng dội, khi thiết kế cần hết sức lưu ý.
Tiếng dội hên tục tạo thụ cảm nghe rất khó chịu mà nguyên nhân thường là vì thời gian âm vang phòng quá lớn, hoặc tia phản xạ đến quá chậm, nhất là do hai mặt tưòng song song có khả năng phản xạ cao, sóng âm sẽ phản xạ trùng lặp nhiều lần giữa hai mặt này gây nên. Để khắc phục cần chú ý bố trí vật liệu hút âm hợp lý (h.II.2.8).