Mô hình nhà biệt thự Hà Nội xưa

Biệt thự kiểu Pháp được xây dựng ở Việt Nam hầu hết tập trung ở Hà Nội. Biệt thự ở Hà Nội mang nhiều phong cách: chủ nghĩa tân cổ điển, phong cách kiến trúc địa phương Pháp mà chủ yếu có nguồn gốc ở các tỉnh miền Bắc nưốc Pháp như ở Bretagne. Normandie và ở miền trung nước Pháp như Aquitaine; phong cách kiến trúc hiện đại chủ nghĩa (những thành phố chịu ảnh hưởng của trào lưu hiện đại Pháp và châu Âu những năm 1920 – 1930); phong trào kiến trúc Đông Dương có xuất xứ từ sự tìm tòi của một sô’ kiến trúc sư bậc thầy Pháp có tư tưởng tiến bộ và một sô’ kiến trúc sư Việt Nam tô’t nghiệp trường cao đẳng “Mỹ thuật Đông Dương”; phong cách kiến trúc Đông Dương (có nguồn gốc từ sự kết hợp những tinh túy của kiến trúc Pháp và của kiến trúc Phương Đông). Ngoài những phong cách kể trên, còn có một sô’ xu hưống khác có những tìm tòi cách tân như xu hướng lạm dụng một sô’ chi tiết của kiến trúc cổ điển Trung Hoa, xu hitóng tìm tòi thể hiện tính dân tộc,hiện đại hóa cho kiến trúc Việt Nam; cuối cùng là những tòa biệt thự không theo một phong cách nào cả mà chỉ sao chép và góp nhặt một sô hình thức của trào lưu khác để cấy ghép vào ngôi nhà của mình một cách phóng túng (fantaisie) và tự do, không theo một khuôn phép nào cả.
Ở Hà Nội còn có rất nhiều trào lưu kiến trúc khác như chủ nghĩa cổ điển mói, kiến trúc Văn nghệ phục hưng, kiến trúc chiết trung chủ nghĩa, kiến trúc “mô đéc” hiện đại mà chứng ta dễ nhận ra các đặc điểm và các giá trị của chúng cũng như nhận ra đâu là tác phẩm tiêu biểu.
Biệt thự kiểu Pháp không chỉ phát triển ở Hà Nội mà còn phát triển ở Đà Lạt bởi Đà Lạt là nơi du lịch lý tưởng, về phong cách của các biệt thự Pháp ở Đà Lạt cũng giông như ở Hà Nội, có điều hầu hết biệt thự dược xây dựng ở Đà Lạt đều có diện tích sân vườn rộng rãi hơn hẳn ở Hà Nội, đó cũng là do mật độ xây dựng ở Hà Nội khá dầy đặc nên diện tích đất cho mỗi biệt thự không đủ lớn.
Khi xây dựng tại Việt Nam thì các kiến trúc sư Pháp cô’ gắng sử dụng những mẫu nhà giông như nhà của họ ở bên Pháp để đỡ nhớ và quên quê hương, vói hơn 1500 biệt thự mà phần lốn là loại kiến trúc miền Bắc nước Pháp. Có lẽ cũng có ảnh hưởng của vùng núi nên các biệt thự đầu tiên (xây ở Đà Lạt) là các nhà gỗ lợp ngói, lợp tôn đều giữ nguyên kiến trúc cũ mái chóp của xứ lạnh. Nếu có thay đổi thì chỉ là sô’ ít bô’cục sân vườn (h.I.2.6).
Các biệt thự của người Việt Nam cũng được xây dựng giông như của ngitời Pháp, vì các nhà thầu lấy các đồ án của Pháp dể xây dựng có đôi chút sửa đối, nhưng cách bô’ trí bên trong thưòng không rộng rãi bằng và nhất là các thiết bị thì không sang trọng lắm.
Như vậy tình hình phát triển và xây dựng nhà thấp tầng ỏ nưóc ta trong khoảng thòi gian trưóc năm 1945 có thể cô đọng thành những đặc điểm sau:
• Sô’ lượng nhà ở kiểu ông xây dựng theo phương pháp xây dựng cổ truyền có đổi mói (tường gạch, mái bằng hay mái tôn) chưa nhiều chỉ là một phần nhỏ chủ yếu là do thực dân Pháp xây nhằm phục vụ yêu cầu ăn ở cho tầng lớp thực dân. Nhà ở thị dân chủ yếu vẫn là dạng nhà cổ kiểu gian – vì kèo mái dốc đổ về mặt phố và sân trong, tường hồi bít đốc (mái hai dốc).
• Những loại nhà ông xây dựng theo từng phường, mỗi phiíờng thường mang tính chất nghề nghiệp rõ rệt, vừa mang những hạn chế của lịch sử. Nhà có bề ngang 2 – 3 – 4m, chiều dài rất lớn 30 – 40m và có khi tới 60m. Sân trong để cải tạo vi khí hậu rất quan trọng đối vối loại nhà này. Cũng ở đây, vổi loại nhà cổ xưa có khi còn có giếng nước.
• . Hình thức bên ngoài nhà thấp bưng bít bằng cửa lùa, mái chồng diêm
dùng gác nhỏ giáp mái có mở cửa bé. thậm chí không có cửa mà chỉ là một mảng tiíòng đặc (mù), còn có loại nhà hai tầng tường chắn mái, có bao lơn, cửa sổ cao, một sô chịu ảnh hưởng của kiên trúc Pháp.
’ • Đôi vổi những nhà có bát ăn, bát để, tương phản vối mặt ngoài ít phô trương là mảnh sân trong có đặt thêm hòn non bộ, sinh vật cảnh, một ít những cách thức bài trí cổ truyền thể hiện lòng yêu mến thiên nhiên của chủ nhà, muốn không gian kiến trúc nhỏ có được một chút gì đó của thiên nhiên lốn. Hĩnh thức nghệ thuật tiểu cảnh này khá quen thuộc đôi với nhân dân Hà Nội, là một trong những cách chơi thanh lịch có truyền thống lâu đời.
• Khu phố cổ xưa được coi như có dạng nhà ỏ thấp tầng mật độ cao, một mô hình khu cư trú điển hình với kiểu nhà ống vổi các lóp không gian được phân cách bằng các sân trong vừa để ở vừa để buôn bán và làm nghề truyền thống, có thể gặp ở các thành phố cổ Đông Nam Á, tương tự như các khu phốTàu (China – town) ở khắp thê giới.

• Khu phố cũ phổ biến là các dạng nhà “hàng phố” (appartements) để ở hoặc vừa ở vừa kết hợp kinh doanh, nhà có mặt tiền trực tiếp vói hè phố, có sân trong và mặt tiền rộng hơn nhà ỏ dạng “ống” phố cổ. Nhà có sô’ tầng trung bình là 2 – 3. Bên cạnh loại nhà hàng phố này còn có loại nhà ở kiểu khối ghép – liên kê có sân vườn vối mảnh vườn nhỏ ở trước nhà chỉ khoảng 3 – 4m sâu vối cổng ngõ và hàng rào. với sân sau hay sân giếng, chủ yếu chỉ để ở. dành cho các tầng lốp trung lưu, công chức hay thương nhân, trí thức…

 

• Các biệt thự sang trọng có sân vườn rông rãi ở các khu phô Tây vói nhiều phong cách kiến trúc mới nhập cảng từ nhiều nền văn hóa khác nhau, chủ yếu vẫn ỉà kiểu biệt thự Pháp 2-3 tầng có mái dốc hoặc mái bằng, có gara xe con và nhiều tiện nghi cao cấp khác mà tầng trệt, tầng hầm chủ yếu dành cho gara, bếp, căn hộ của những người giúp việc. Các phòng ở chính của chủ nhân được tổ chức bô’ trí ngay từ lầu một trở lên. Các biệt thự nậy được tập trung ở những khu phố có nhiều bóng mát, cây xanh, đường sá rộng rãi, tiện nghi đô thị được líu tiên vì phục vụ chủ yếu cho quan chức thực dân – phong kiến, các đại tư sản hay trí thức lổn….