Khái niệm về sinh thái học


Sinh thái học là khoa học tổng hợp về quan hệ tương hỗ giữa sinh vật và môi trường và giữa các sinh vật với nhau. Các kiến thức của sinh thái học tổng hợp bao gồm kiến thức của nhiều môn như: di truyền học, sinh lý học, khí hậu học, thổ nhưỡng học… Sinh thái học cũng có mối quan hệ chặt chẽ với các khoa học nghiên cứu về môi trường.
Sinh thái học được chia thành:
– Sinh thái học cá thể: là đối tượng nghiên cứu của các môn động vật học, thực vật học, vi sinh vật học.
– Sinh thái học quần thể: là đối tượng nghiên cứu riêng của sinh thái học.

 Khái niệm về sinh thái học 1

 

Những năm gần đây sinh thái học đã trớ thành khoa học toàn cầu. Rất nhiều người cho rằng con người cũng như các sinh vật khác không thể sống tách khỏi môi trường cụ thê của mình. Tuy nhiên, con người khác với các sinh vật khác là có khả năng thay đổi điều kiện môi trường cho phù hợp với mục đích riêng. Mặc dù thế, thiên tai, hạn hán, dịch bệnh, ô nhiễm môi trường luôn luôn nhắc nhở chúng ta rằng, loài người không nên cho mình có một sức mạnh vô song mà không có sai lầm. Sai lầm của loài người đã nhiều lần dẫn đến những cuộc khủng hoảng sinh thái. Từ thời cổ xưa, thung lũng Cong Tigo và Ofrat phồn vinh đã biến thành hoang mạc vì bị xói mòn và hoá mặn do hệ thống tưới tiêu bố trí không hợp lý. Nguyên nhân sụp đổ của nền văn minh Mozopotami vĩ đại cũng trong một tai hoạ sinh thái. Một trong những nguyên nhân làm tan vỡ nền văn minh Maja ở Trung Mỹ và sự diệt vong của triều đại Khơme trên lãnh thổ Campuchia là do khai thác quá mức rừng nhiệt đới. Rõ ràng khủng hoảng sinh thái hiến nhiên không phải là phát kiến của thế kỷ XX, mà là bài học trong quá khứ bị lãng quên. Vì vậy, nếu chúng ta muốn đạt được một sự thoả mãn nào đó, trong phần lớn trường hợp phải chấp nhận những điều kiện của tự nhiên. Những điều kiện đó phản ánh thông qua những quy luật sinh thái cơ bản mà các sinh vật phải phục tùng.
Sinh thái học là khoa học cơ sở cho công tác bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và môi trường. Thuật ngữ Sinh thái học: Ecology (bắt nguồn từ chữ Hy Lạp Oikos là nhà, nơi ở) được Emst Heckel, nhà bác học người Đức đề xướng năm 1866 và dùng nó đê xác định khoa học về mối quan hệ tương hỗ giữa sinh vật và môi trường, là tập hợp tất cả những hiểu biết vể kinh tế tự nhiên. Nói cách khác, sinh thái học nghiên cứu mối quan hệ tổng hợp phức tạp mà Dac-uyn gọi là các điều kiện sinh ra đấu tranh sinh tồn. Học thuyết tiến hoá của Dac-uyn được hình thành trên cơ sở nhận thức về mối quan hệ chặt chẽ giữa sinh vật và môi trường.
Cấu trúc sinh thái học bao gồm 3 mức độ nằm chồng lên nhau theo 3 lớp nằm ngang tương ứng với các mức độ tổ chức sinh học khác nhau: từ cá thê qua quần thể và quần xã đến hệ sinh thái. Lấy những lát cắt theo chiều thẳng đứng đi qua 3 lóp đó thì chia cấu trúc ra các nhóm tương ứng với hình thái, chức năng, phát triển, điều hoà và thích nghi. Nếu chúng ta quan sát tất cả các nhóm đó ở mức độ quần xã thì ở nhóm hình thái thế hiện các thông số cơ bản là các đỉnh số lượng và mật độ tương đối của loài. Nhóm chức nãng giải thích mối quan hệ tương hỗ giữa các quần thể, thú dữ và con mồi. Nhóm phát triển là quá trình diễn thế của quần xã. Nhóm điều hoà là sự điều chính đê tiến tới thế cân bằng. Nhóm thích nghi là quá trình tiến hoá, khả năng chọn lọc sinh thái, chống kẻ thù. Nếu như chọn một nhóm, ví dụ nhóm chức năng thì ở mức độ hệ sinh thái là chu trình vật chất và chu trình năng lượng, ở mức độ quần xã là quan hệ giữa vật dữ, con mồi và cạnh tranh giữa các loài, ở quần thể là sinh sản, tử vong, di cư, nhập cư, ở mức độ cơ thể là sinh lý và tập tính của cá thể. Như vậy, mỗi một mức độ tổ chức sinh thái có đặc điểm cấu trúc và chức năng riêng biệt của mình. Mỗi một nhóm trên mỗi một mức độ được đặc trưng bởi tập hợp có tính thống nhất các hiện tượng được quan sát. Tập họp đó thể hiện bằng tính quy luật hình thành trên cơ sở của các hiện tượng. Những qui luật đó chính là đối tượng nghiên cứu của sinh thái học, nằm trong các đơn vị cụ thể của tự nhiên – hệ sinh thái.
Đối tượng nghiên cứu của sinh thái học là các hệ sinh thái (ecosystem). Hệ sinh thái là một đơn vị bao gồm các vật sống và ngoại cảnh không sống của chúng.