Định nghĩa kiến trúc và ba yếu tố tạo thành kiến trúc (P1)

kiến trúc là khoa học và nghệ thuật xây dựng công trình, trang hoàng nhà cửa và tổ chức khỏng gian sống. Kiến trúc được xem như là một lĩnh vực hoạt động sáng tạo chủ yếu của con người từ khi có xã hội loài người, nhằm cải tạo hoặc kiến tạo mới môi trường sống, phục vụ các quá trình sống của con người và xã hội. Mục đích của kiến trúc chính là kiến tạo một “thiên nhiên thứ hai” có tổ chức bên cạnh “thiên nhiên thứ nhất” hoang dã và tự nhiên. Và người ta chỉ công nhận là kiến trúc các “không gian – hình khối” có tác động của bàn tay con người nhằm thoả mãn các mục đích vừa vật chất vừa tinh thần, vì nhu cầu thực dụng trên nguyên tắc họp lý khoa học và tinh thần của cái đẹp của mỹ cảm sáng tạo nghệ thuật.
Vậy là kiến trúc trước tiên phải là nghệ thuật sáng tạo “không gian – hình khối”, là tổ chức cuộc sốne thông qua các quá trình sống sẽ diễn ra trong những không gian cụ thể, tại những địa điểm với hoàn cảnh xã hội lịch sử cụ thể, sau còn phải là khoa học, vì mục đích chất lượng của cuộc sống, của yêu cầu sử dụng, vì tiến bộ khoa học kỹ thuật phục vụ xây dựng xã hội phát triển bền vững.
Nói đến tác phẩm kiến trúc không thể chỉ hiểu là một ngôi nhà, một công trình đơn lẻ mà còn có thể là một tập hợp công trình, một tổng thể, một quần thể, gồm có nhiều hình khối và không gian, gồm không gian trong nhà và không gian ngoài nhà, như một khu phố, một quảng trường, một công viên, một thị trấn hay cả một đô thị.
Cũng là sản phẩm vật chất của một quá trình lao động sáng tạo nghệ thuật nhưng tác phẩm kiến trúc không giống những sản phẩm nghệ thuật khác (hội hoạ, âm nhạc, điêu khắc, văn học, v.v..), nó vừa là một thực thể vật chất vì mục đích thực dụng, vừa là sản phẩm nghệ thuật vì mục đích thoả mãn các nhu cầu tình cảm,- tinh thần của con người và xã hội, vì thế nó vừa là hiện thực cuộc sống nhưng đồng thời lại vừa phản ánh cuộc sống theo cách riêng của nó. Sản phẩm nghệ thuật kiến trúc khác các sản phẩm nghệ thuật khác chính là ở đặc thù các yếu tố tạo thành nó, cái đã khẳng định bản chất riêng tức đặc điểm, những chức nãng và yêu cầu của kiến trúc.

Có ba yếu tố tạo thành kiến trúc: công năng (yêu cầu tiện nghi), sự hoàn thiện kỹ thuật (điều kiện vật liệu, kết cấu, kỹ thuật xây dựng) và hình tượng nghệ thuật (yêu cầu thẩm mỹ).
1. Yếu tô’ công năng
Yếu tô’ công nãng chính là mục đích thực dụng, là yêu cầu tiện lợi và thích nghi, bảo đảm cho quá trình sống, quá trình khai thác sử dụng Công trình kiến trúc thoải mái, thuận tiện và có hiệu quả. Khác với các bộ môn nghệ thuật khác, người kiến trúc sư sáng tạo công trình không chỉ để đọc, xem, ngắm nhìn như mục đích giải trí, giáo dục, thưởng thức của văn học, hội hoạ, âm nhạc, hay điêu khắc… mà là để tổ chức, tạo điều kiện hoạt động tối ưu cho một quá trình sống của cá thể và cộng đồng trong xã hội loài người, từ hoạt động sản xuất, nghỉ ngơi, sinh hoạt gia đình đến đi lại vui chơi giải trí. Hoạt động của con người thật phong phú và đa dạng, yếu tô công năng của kiến trúc đòi hỏi kiên trúc trước tiên phải đáp ứng yêu cầu thích dụng, tức cần đáp ứng những điều kiện rất cụ thể cũng rất phong phú và đa dạng đối với từng loại công trình: nhà ở công năng không giống trường học, nhà hát cũng khác xa nhà thi đâu, cưa hang siêu thi co cong nang gan giống trung tâm thương mại nhưng không tương tự với công năng một nhà ga, v.v… (hình 5.1 5.3). Chính yếu tố công năng đã làm cho hình thức, diện mạo bên ngoài (hình khối) cũng như cách xử lý không gian bên trong từng loại kiến trúc không giống nhau. Một kiến trúc sư muốn thiết kế tốt cần tìm hiểu nắm bắt đầy đủ các yêu cầu đặc thù của công năng loại công trình mình đang thiết kế.
Cũng cần thấy đặc thù công năng của từng loại công trình không phải luôn ổn định và bat bien. Cung VƠI sự phat tnên cua xã hôi, của tiên bô khoa hoc kỹ thuât mà yếu tố công năng cũng biến đổi phát triển không ngừng đòi hỏi những yêu cầu mới và với một công năng cụ thể vẫn có nhiều giải pháp tổ chức “không gian – hình khối” có thể đáp ứng tôt. Kiên trúc mà không tôn trọng và thoả mãn công nãng sẽ không còn lý lẽ tồn tại, thiếu sức thuyết phục mạnh mẽ, thiếu sức sống bển vững (hình 1.1, 1.2).
Do đó yếu tố công năng được xem là mục đích của kiến trúc. Yếu tố công năng kiến trúc ngày nay đòi hỏi không gian mới do kiến trúc tạo lập còn phải đảm bảo sự hài hoà bền vững trong dây chuyển quan hệ hữu cơ “con người – xã hội- thiên nhiên”, trên tinh thần thoả mãn những yêu cầu hiện tại mà thế hệ hôm nay không làm hại cơ hội của thế hệ ngày mai, vì sự phát triển vững bền của môi trường sinh thái hành tinh trái đất.

Xem thêm: Ban nha Ha Noi duoi 700 trieu