Diện mạo kiến trúc đô thị Việt Nam

Từ 1954 đến 1965 ngành xây dựng Việt Nam đã góp phần đáng kể trong xây dựng các khu công nghiệp, khu nhà ở mới cho công nhân viên chức nhà nước; thành phố Việt Trì, Thái Nguyên đã ra đời. Song tất cả những gì đã xây dựng được trong 10 năm đó đã bị chiến tranh leo thang miền Bắc của giặc Mỹ cướp đi tất cả.
Sau khi chiến tranh kết thúc (1975) hầu như các thành phố lớn nhỏ tới nông thôn miền Bắc đều bị tàn phá nặng nề bởi ý đồ của giặc Mỹ cho miền Bắc Việt Nam quay trở lại thời kỳ đồ đá. Ở miền Nam sự tàn phá bởi chiến tranh chủ yếu thiệt hại chính ở các vùng nông thôn và một số đô thị nhỏ.

Sau 1975 công cuộc tái thiết đô thị và các điểm dân cư trong cả nước bị tàn phá trong chiến tranh đã là một trọng trách lớn lao của ngành xây dựng. Chỉ hơn chục năm sau chiến tranh bằng nỗ lực của mình, ngành xây dựng đã hoàn thành gần 1.000 công trình dân dụng, gần 400 công trình công nghiệp và gần 100 công trình kỹ thuật hạ tầng đô thị.
Trước 1995 công cuộc xây dựng diễn ra trên gần 400 đô thị, hiện nay xây dựng phát triển mở rộng tới trên 700 đô thị bao gồm cải tạo phát triển các đô thị hiện có, xây dựng các đô thị mới, các thị tứ, các khu công nghiệp ở 3 vùng kinh tế trọng điểm của đất nước; khoảng trên 150 khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, 18 khu kinh tế cửa khẩu giáp với Trung Quốc, Lào, Campuchia.
Có thể nói sự phát triển các đô thị Việt Nam trong thời gian qua đã được thực hiện có bài bản với mục tiêu là “… Từng bước xây ditng hoàn chỉnh hệ thống đô thị cả nước, có cơ sở hạ tầng kinh tế, xã hội và kỹ thuật hiện đại, môi trường đô thị trong sạch, được phân bô và phát triển hợp lý trên địa bàn cả nước, đảm bảo cho mỗi đô thị theo vị trí và chức năng của mình, phát huy được đầy đủ các kế hoạch, góp phẩn thực hiện tốt 2 nhiệm vụ chiến lược là xây diửig xã hội chủ nghĩa và báo vệ tổ quốc”.
Theo mục tiêu kể trên các đô thị đã và đang tiến hành lập quy hoạch chung định hướng tới 2020. Cho đến nay Nhà nước đã duyệt được quy hoạch định hướng cho trên 80 thành phố, thị xã và trên 600 thị trấn, các vùng kinh tế trọng điểm, các khu kinh tế cửa khẩu, và hàng trăm quy hoạch chi tiết các khu đô thị mới, khu công nghiệp, các quận các phường ở các thành phố, cũng như nhiều huyện và nhiều trung tâm xã ở các vùng nông thôn, đặc biệt là ở vùng sâu vùng xa, các vùng ngập lũ ở đồng bằng sông Cửu Long.
Xây dựng theo kế hoạch chi tiết được duyệt. Kết quả xây dựng đã tạo ra diện mạo mới cho kiến trúc của các đô thị Việt Nam. Có thể dễ dàng nhận thấy các nét nổi bật
sau đây:
* Sự xuất hiện khu nhà ở mới, các khu đô thị mới hiện đại:
Đóng góp vào diện mạo Kiến trúc đô thị cần phải được đề cập tới kiến trúc các khu nhà ở, xây tại các đô thị. Nhà ở luôn là nhu cầu bức bách đối với đời sống cán bộ công nhân viên và nhân dân tại các đô thị. Nhà nước luôn quan tâm tạo điều kiện về chỗ ở, thực hiện quyền có nhà ở của nhân dân. Giải pháp xây dựng nhà ở, phương thức xây dựng, mẫu nhà ở, chính sách về nhà ở và tổ chức quản lý khu ở luôn luôn cải tiến cho phù hợp với các giai đoạn phát triển kinh tế, xã hội của đất nước, của địa phương. Ta đã trải qua thời kỳ bao cấp về nhà ở với các khu chung cư, nhiều tầng đơn điệu, được xây dựng từ những năm 80 trở về trước, có tiện nghi thấp với tiêu chuẩn bình quân khoảng 3 – 4m2/người. Hiện nay các khu chung cư này đã xuống cấp diện mạo kiến trúc trở nên nhếch nhác bởi sự cơi nới vô tổ chức. Bước sang cơ chế thị trường xóa bỏ bao cấp về nhà

ở với phương thức ban đầu là “Nhà nước và nhân dân cùng làm”, Nhà nước cấp đất từ 45 – 60m2 cho 1 hộ để dân tự xây. Kết quả là tạo ra các khu ở chia lô, liền kề tương tự như các khu phố cổ cũ. Kiến trúc hỗn tạp của khu nhà chia lô chưa đóng góp được vào vẻ đẹp của đô thị, chưa thể hiện được tính hiện đại trong cấu trúc không gian đô thị. Trong những nãm gần đây sự xây dựng các khu nhà ở mới, các đô thị mới theo các dự án được duyệt, do các công ty đầu tư phát triển nhà ở và đô thị thực hiện với mô hình kinh doanh theo quan điểm thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa – đó là kinh doanh gắn với phục vụ, lấy phục vụ để phát triển.