Chức năng và yêu cầu của kiến trúc (P1)

Ba yếu tố tạo thành kiến trúc là công năng, điều kiện kỹ thuật vật chất và hình tượng nghệ thuật đòi hỏi kiến trúc phải đạt được bốn yêu cầu là: thích dụng, bển vững, mỹ quan và kinh tế. Khi đạt được bốn yêu cầu này kiến trúc sẽ bộc lộ phát huy được hết những đặc điểm riêng của mình như đã nghiên cứu ở phần trên và thực hiện được các chức nãng cơ bản sau đây:
– Kiến trúc thỏa mãn nhu cầu thực dụng vì sự phát triển toàn diện của con người và sự tiến bộ của xã hội.
– Kiến trúc phản ánh hiện thực cuộc sống, điều kiện mà nó ra đời và tồn tại.
– Kiến trúc góp phần giáo dục tư tưởng, nâng cao tình cảm con người.
– Kiến trúc thỏa mãn nhu cầu tinh thần và mỹ cảm của con người và xã hội.
Phương châm sáng tác kiến trúc thời kỳ nào cũng để cao bốn yêu cầu thích dụng, bền
vững, mỹ quan và kinh tế tuy rằng từng lúc từng nơi có nhấn mạnh yếu tố này, xem nhẹ yếu tố kia.
.1. Yêu cầu thích dụng
Bảo đảm tính tiện nghi hay yêu cầu thích dụng cho một công trình là đáp ứng những yêu cầu thực dụng do đặc điểm công năng đòi hỏi, vì lợi ích và sự hợp lý của tổ chức Không gian kiến trúc. Vì vậy yêu cầu thích dụng bao giờ cũng gắn liền với cái có ích, sự hợp lý cho mục đích của công trình. Với một công trình kiến trúc, sự thích dụng có thể là vì sự tiện dụng, hợp lý cho môt hoạt động cụ thể hay vì yêu cầu mỹ cảm, giáo dục tư tướng, xây dựng tình cảm của hình khối.
Trong những năm 20 của thế kỷ XX, trong kiến trúc đã xuất hiện một trường phái mới, trường phái có ích. Mọi cái đểu phải có ích, phái hợp lý kinh tế, phái có công năng rõ ràng, không cho phép tồn tại trong kiến trúc cái vô ích, giả tạo, sự dư thừa… Trường phái này mang nhiều tên khác nhau: chú nghĩa công năng, chủ nghĩa kết cấu, chủ nghĩa thực dụng, chú nghĩa hợp lý v.v… với một mục đích tôn sùng cái hợp lý, cái có ích, đặc biệt là của công nãng.
Với cãn nhà ở, thích dụng trước hết là cần có đủ buồng phòng cho các hoạt động chủ yếu của gia đình, phòng có đủ diện tích khối tích, phòng ốc sáng sủa, thoáng mát mùa hè, ấm cúng mùa đông, đủ các trang bị đồ đạc, thiết bị vệ sinh v.v… Sau đó sự sắp xếp bố cục của khu vực, các buồng phòng sao cho tiện lợi sinh hoạt, không ảnh hưởng lẫn nhau, bảo đảm sự kín đáo, ấm cúng và yên tĩnh (hình 4.10 và 4.11).
Với nhà công cộng như trong nhà hát tiện dụng trước tiên bảo đảm cho mọi khán giả vào ra chỗ ngồi nhanh chóng an toàn, ngồi bất kỳ vị trí nào cũng nhìn rõ sân khấu, nghe rõ, nghe hay, tư thế ngồi thoải mái… diễn viên có điều kiện diễn xuất tốt, chuẩn bị tốt các tiết mục, v.v…
Đối với nhà công nghiệp, tổ chức không gian các xướng phải phù hợp yêu cầu sản xuất, dây chuyền công nghệ; khối tích không gian đủ rộng đủ cao đê sắp đặt máy móc tạo đường

đi lối lại cho công nhân được thuận tiện nhất trong thao tác. Chỗ làm việc bảo đảm các yêu cầu vệ sinh – an toàn để người lao động phát huy được nãng suất, khỏng bị mệt mỏi, tránh được các tai nạn lao động và gắn bó yêu mến môi cảnh nơi làm việc của mình v.v. .
Riêng với các công trình tưởng niệm thì yêu cầu thích dụng lại không phải là sự tiện lợi, hợp lý của công năng thực dụng mà chính là vẻ đẹp, sức truyền cảm của hình khối nghệ thuật kiến trúc, chất hoành tráng của tượng đài, đã làm cho mọi người nhận rõ ngay mục đích của kiến trúc, giá trị của chức năng giáo dục tư tướng, tình cảm, thỏa mãn yêu cầu mỹ cảm cho bản thân từng con người hay cho cả cộng đổng xã hội.
Nói tóm lại yêu cầu thích dụng là mục đích kiến trúc, đòi hỏi khi thiết kế hay xây dựng một công trình kiến trúc người thiết kế phải nắm vững trước tiên đặc điểm công nâng và mục đích sử dụng của nó, lựa chọn giải pháp tổ chức không gian hình khối đáp ứng các yêu cầu thực dụng, xử lý các điều kiện bất lợi của môi trường (địa hình, khí hậu) để tạo ra các hiệu quả tốt nhất cho hoạt động hay cảm thụ công trình. Con người khai thác sử dụng công trình thấy thoải mái, tiện lợi, hiệu suất hay được nâng cao tâm hồn, tình cảm hay tư tưởng, thấy tự hào, hướng thiện vì vẻ đẹp, vì sự hoàn thiện của nghệ thuật, kỹ thuật, vì khả nãng sáng tạo của con người.
Nhưng cần thấy rằng khái niệm thích dụng thay đổi trong từng hoàn cánh lịch sử, thường không ngừng phát triển cùng với tiến bộ và chất lượng cuộc sống. Có thế có những cái hôm nay chúng ta coi là vô ích, là xa xỉ không thích dụng nhưng ngày mai lại là có ích, là cần thiết đê bảo đảm yêu cầu tiện nghi cho chất lượng cuộc sống đã được nâng cao.
Thời xưa yêu cầu thích dụng của nhà ớ chỉ là tạo được một chỗ trú thân, một túp lều lá đủ bảo vệ con người chống lại với khắc nghiệt của gió mưa, sự nhòm ngó cúa thú dữ với không gian sinh hoạt của gia đình là một phòng lớn thông xuồng, đa năng, với bếp lửa ớ giữa. Song ngày nay nhà ở của gia đình phải là một tập hợp nhiều không gian to nhỏ biệt lập (phòng chung, phòng ngủ, bếp, khối vệ sinh, kho v.v…). Trong nhà bếp lửa phải được thay thế bằng bếp điện, bếp ga. Buồng phòng phải có nội thất hiện đại, được thông gió nhân tạo, có máy lạnh, có điện thoại (hình 1.2). Tương lai không xa chất lượng ớ đòi hỏi mỗi gia đình ngoài cãn hộ chính gần nơi làm việc cần có thêm biệt thự nhà vườn dành cho nghỉ ngơi cuối tuần ớ ngoại ô, ớ nơi thắng cảnh.
Với nhà máy, trước đây chỉ là nơi để các ông chủ bóc lột giá trị thặng dư nên công nhân phải lao động trong những điều kiện không an toàn, không đủ điều kiện vệ sinh tối thiểu nhưng phải căng thẳng theo kịp tốc độ của dây chuyền sản xuất. Ngày nay nhà máy đang trớ thành các phòng thí nghiệm sạch đẹp, phòng ốc sáng sủa, trang bị an toàn tôi đa, vận hành với những dây chuyền công nghệ cao, sạch và khép kín, đế giảm nhẹ lao động bảo vệ môi trường sản xuất và cải thiện sinh hoạt của con người.