Các phương pháp thiết kế nền dốc phòng khán giả (P1)

Để bảo đảm mọi chỗ ngồi có thể nhìn rõ mục tiêu, trước tiên cần tạo một nền dốc cho mặt cắt dọc của khán đài hay mặt cắt ngang của khán đài, bảo đảm chỗ ngồi ở bất cứ vị trí nào các khán giả đều có thể nhìn vượt qua đầu của các khán giả ngồi phía trưổc và bao quát được toàn bộ đốì tượng cần quan sát. Do đặc điểm chức năng của phòng mà yêu cầu nhìn rõ đối vối khán giả không thông nhất nhau, có phòng yêu cầu cao (rạp chiếu bóng, nhà thi đấu), có phòng yêu cầu thấp (phòng hòa nhạc, phòng nghe nói chuyện, hội trường), vì vậy để tạo một nền dốc hợp lý, kinh tế, trước tiên phải xác định được các điểm chuẩn làm căn cứ để tạo nền dốc đó. Điều kiện là nếu nhìn rõ được đối tượng thông qua các điểm chuẩn này bảo đảm sẽ nhìn bao quát tốt toàn bộ mục tiêu.
1. Một số khái niệm và định nghĩa
♦ Điểm quan sát thiết kế (QSTK)
Điểm quan sát thiết kế là điểm chuẩn đầu tiên làm căn cứ để thiết kê nền dốc. Nó là một điểm hoặc một đường thẳng vuông góc với mặt cắt dọc nằm trong đốĩ tượng quan sát với điểu kiện nếu như khán giả nhìn được rõ điểm này sẽ nhìn được toàn bộ hoặc hầu hết đối tượng quan sát tùy theo mức độ nhìn rõ theo yêu cầu. Đôi tượng quan sát rất đa dạng, có thể là những mặt đứng vuông góc vói mặt phẳng nằm ngang như bảng đen trong lóp học, màn ảnh trong các rạp chiếu bóng; cũng có thể là những mặt phẳng nằm ngang như các mặt bể bơi, sân bãi thi đấu, sân vận động; cũng có thể là không gian ba chiều như vũ đài xiếc, sân khấu, vì vậy điểm QSTK không phải là thống nhất trong mọi phòng khán giả mà sẽ tùy thuộc tính chất đặc điểm phòng có những quy tắc định chọn thích hợp.
♦ Tia nhìn
Tia nhìn là đường thẳng phóng từ mắt khán giả đến điểm QSTK. Khán giả của từng hàng ghế sẽ có tia nhìn đặc trưng cho hàng ghê đó.
♦ Độ nâng cao tia nhìn
Thường ký hiệu là c. Đây là khoảng cách đứng chênh lệch giữa hai tia nhìn của hai hàng ghê sát liền kề nhau được đo ở trục đứng đi qua mắt khán giả hàng ghế phía trên.
2. Phân loại mức độ nhìn rõ
Trên thực tế thiết kế nền dốc các phồng khán giả người ta phân biệt hai mức độ nhìn rõ thông qua độ nâng cao tia nhìn c tiêu chuẩn:
• Mức nhìn rõ cao (không hạn chế) đó là điếu kiện nhìn rõ khi tia nhìn của hàng ghế phía sau luôn luôn vượt qua đỉnh đầu của khán giả ngồi sát liền phía trước. Vì khoảng cách từ đỉnh đầu đến mắt của khán giả bình quân là 12cm và nếu đội mũ, nón là khoảng 15cm, cho nên điều kiện nhìn rõ cao không hạn chê khi: c = 12 -ỉ- 15cm. Vói điều kiện này các chỗ ngồi của hàng ghế hoàn toàn bố trí tự do.
• Mức nhìn rõ thấp (có hạn chể) đó là điều kiện nhìn rõ khi mà tia nhìn của khán giả chi cần vượt qua đỉnh đầu khán giả ngồi cách đó một hàng ở phía trưốc và muôn nhìn thuận lợi, không bị hàng ghế sát liền phía trên chi phổi nhiều,thì chỗ ngồi cần phải bố trí xen kẽ, so le với hàng ghế phía trước, tức khi: c = 6 4- 7,5cm (một nửa khoảng cách từ mắt đến đỉnh đầu khán giả ngồi hàng ghế sát liền phía trưốc)
Mức nhìn rõ cao (không hạn chế): thường áp dụng cho các đôi tượng có phạm vi hoạt động rộng như trên màn ảnh rộng hoặc khi quan sát diện hoạt động rộng trên sân bãi thể thao (các đối tượng di chuyển nhanh trong phạm vi lớn) hoặc khi khán giả đòi hỏi phải theo dõi một cách xít xao, tỉ mỉ một thao tác trình diễn nào đó.
Ví dụ trong giảng đường, phòng thí nghiệm, sinh viên, học sinh cần theo dõi hoạt động thao tác của giáo viên lúc mô tả máy móc hay trình bày các thí nghiệm tinh vi.
Điều kiện nhìn rõ không hạn chế thường được áp dụng cả trong những chức năng sử dụng đa năng (chẳng hạn các phỏng xem, vừa có thể tổ chức văn nghệ, nói chuyện, chiếu phim…) hoặc khi phải kết hợp các điểm QSTK lúc ở thấp lúc ở cao.
3. Cách chọn điểm QSTK
Nguyên tắc chọn điểm QSTK là phải chọn những điểm nằm ở thấp nhất và gần nhất (thuộc đối tượng quan sát) so vối khán giả hàng ghế đầu tiên vì chỉ với điều kiện này, mọi khán giả mối không bị vưóng đầu của các khán giả ngồi phía trưốc và bao quát được gần toàn bộ hay toàn bộ mục tiêu quan sát.
• Với rạp chiếu bóng: đó là điểm giữa mép dưới màn ảnh. 
• Trong câu lạc bộ, nhà hát, kịch viện: điểm QSTK quy định là đường thẳng nằm ngang thuộc màn che sân khấu và cách đưòng đỏ sân khấu 30 -í- 50cm. Đường đỏ là đường thẳng giao tuyến của hai mặt phẳng sân khấu và rèm che.
• Trong rạp hát Opera: điểm quan sát thiết kế được chọn là tâm của đài quay sân khấu, nếu không có đài quay thì lấy ngay trên mặt sân khấu ở điểm giữa khoảng cách màn trời (màn phông) và rèm che cửa sân khấu.
• Trong hội trường, các lễ đường, phòng họp đại hội: điểm QSTK quy định là mép bàn (phía khán giả) của diễn giả thường ở cách cửa sân khấu (1 -r 2m) hoặc bàn của Chủ tịch đoàn cách cửa sân khấu 3m.
• Trong các phòng hòa nhạc, các sân khấu vạn năng: điểm QSTK được coi là điểm giữa sân khấu nhưng được nâng cao lên khỏi sân khấu 50 – 60cm.
• Trong các giảng đường, phòng thí nghiệm của các ngành học chuyên môn điểm QSTK lấy ngang vói mép mặt bàn thí nghiệm và lấy mép gần với học sinh.
• Trong các bể bơi: điểm QSTK được quy định là trục đường bơi gần khán giả nhất (toi thiểu cũng là trục đường bơi 2)
• Trong sân vận động: điểm QSTK quy định là trục đường chạy gần khán đài nhất nhưng nâng lên khỏi mặt đất 50cm.
Tóm lại mỗi một dạng hoạt động có một cách chọn điểm QSTK tương ứng.
4. Chọn độ nâng cao tia nhìn (c)
Nhìn chung, trị sô’ của c có thể biến thiên từ 6 đến 15cm tùy theo phòng khán giả có mái che hay không có mái che, mức nhìn rõ hạn chê hay không hạn chê.
• Câu lạc bộ, hội trường phòng hòa nhạc: c = 6 -i- 8cm.
• Vói các nhà hát, kịch viện: c = 8 4- 10cm.
• Với rạp chiếu bóng: c = 10cm (MAH).
c = 12cm (MAR).
• Vối giảng đường chuyên môn, khán đài có mái: c – 12cm.
• Với khán đài lộ thiên:
Sau khi chọn điểm QSTK và ầộ nâng cao tia nhìn việc thiết kế nền dôc còn cần lưu ý các điểm sau:
♦ Các bưốc tiến hành:
1) Bổ” trí hệ thổhg các lốì thoát, phân khu vực ghế ngồi để từ đó xác định
kiểu ghế ngắn hay dài và chọn khoảng cách d thích hợp.
2) Chọn điểm QSTK. độ cao tia nhìn c và vị trí hàng ghế đầu tiên trong
quan hệ vối điểm QSTK.
3) Xác định vị trí mắt khán giả các hàng ghế trong phòng theo yêu cầu
nhìn rõ (đưòng quỹ tích các mắt khán giả của hàng ghể).
4) Vẽ nền dốc cụ thể bằng cách tịnh tiến đường quỹ tích mắt xuống phía
dưổi một khoảng cách 1,1 l,15m.
$ Trị sô” của độ nâng cao tia nhìn c càng lỗn thì điều kiện nhìn rố càng tốt nhưng mặt nền sẽ càng dốc, không kinh tế và thi công phức tạp.
* Đôi vối các rạp chiếu bóng, điểm QSTK có thể cao thấp tùy theo quy định người thiết kế. Càng nâng cao màn ảnh so vối khán giả hàng ghê đầu thì nền càng đõ dốc, thậm chí phần đầu khán phòng có thể có độ dốc ngược lại làm cho chênh lệch nền dốc đầu và cuối phòng không đáng kể.